Bệnh lý mạch máu não - mối nguy từ gốc tự do

Gốc tự do là tác nhân quan trọng gây ra các bệnh lý mạch máu não – một trong những nhóm bệnh có tỉ lệ tử vong đáng báo động.

Bộ não được nuôi dưỡng bằng những mạng mạch máu phong phú nhất trong cơ thể. Ước tính, tổng chiều dài của mạch máu não lên đến hơn 160.000km, đủ để cuốn quanh trái đất 4 vòng. Hệ thống mạch máu này phải cung cấp từ 20% – 25% lượng máu toàn cơ thể nhằm đáp ứng nhu cầu oxy và dưỡng chất cần thiết cho não.

Với “khối lượng công việc” như thế, mạch máu não phải được đảm bảo thông suốt để thực hiện tốt các nhiệm vụ trong cả cuộc đời. Tuy nhiên, mạch máu não rất nhỏ và là mạch máu tận cùng nên rất dễ bị tổn thương.

Gốc tự do gây tổn thương thành mạch, làm hình thành các mảng xơ vữa và tạo huyết khối.  Các “công sự” này sẽ trực tiếp làm hẹp động mạch khiến lưu lượng máu đến nhu mô não bị giảm, gây ra các vấn đề về tuần hoàn não như cơn thiếu máu não thoáng qua, tai biến mạch máu não, đau nửa đầu

 

Tên

Gốc tự do làm tổn thương thành mạch, làm hình thành các mảng xơ vữa và tạo huyết khối

 

- Thiếu máu não:

Gốc tự do gây tổn thương thành mạch máu, hình thành nên các mảng xơ vữa và tạo huyết khối, làm hẹp lòng động mạch khiến giảm lưu lượng máu đến não, gây thiếu máu não.

Thiếu máu não là tình trạng rất phổ biến, tập trung ở độ tuổi trung niên và ngày càng trẻ hóa. Các triệu chứng thiếu máu não rất đa dạng, tùy vào vị trí vùng não bị thiếu máu mà bệnh nhân có thể gặp phải nhiều triệu chứng khác nhau như:

  • Đau đầu: Là triệu chứng hay gặp và xuất hiện sớm trong bệnh thiếu máu não. Bệnh nhân bị nhức đầu lan tỏa khắp đầu và có cảm giác căng nặng trong đầu.

  • Chóng mặt: Bệnh nhân có cảm giác hơi loạng choạng khi đi hoặc đứng, bập bềnh như say sóng. Có người cảm thấy hoa mắt, tối sầm mặt lại, nhất là khi thay đổi tư thế. Các cơn chóng mặt có thể chỉ ngắn vài phút, có khi kéo dài đến vài ngày.

  • Rối loạn giấc ngủ: Rất hay gặp và có đặc điểm là dai dẳng, khó chịu, khó chữa, biểu hiện rất đa dạng. Biểu hiện chính là mất ngủ, có khi rối loạn nhịp thức ngủ, lúc tối ngủ được, nửa đêm trằn trọc không ngủ, gần sáng lại ngủ. Có trường hợp đêm không ngủ được, ngày lại ngủ gà ngủ gật.

  • Ù tai, nghe kém: Khi các mảng xơ vữa mạch máu lớn dần làm giảm lưu lượng máu đến các cơ quan như tiền đình ốc tai, các cơ điều tiết mắt..., các tế bào thính giác và thị giác bị tổn thương, sự điều tiết của cơ mắt suy giảm. Bệnh nhân lúc này sẽ bị ù tai, nghe kém, mờ mắt, tầm nhìn kém.

  • Rối loạn cảm giác:Các vùng não kiểm soát cảm giác của cơ thể bị thiếu máu gây rối loạn cảm giác với các triệu chứng như đau, tê, buốt, châm chích, kiến bò…

Thiếu máu não nếu không được điều trị sẽ là nguy cơ dẫn đến tai biến mạch máu não.

 

Tên

 

- Tai biến mạch máu não (đột quỵ não): Trong các hậu quả do gốc tự do gây ra trên mạch máu, các cơn tai biến mạch máu não là sát thủ đáng sợ nhất. Có 2 dạng tai biến mạch máu não là: nhồi máu não (do tắc mạch) và xuất huyết não (do vỡ mạch).

Tương tự như thiếu máu não, nguyên nhân của tai biến cũng là do các mảng xơ vữa và huyết khối ở mạch máu làm tắc động mạch khiến máu không đến được nhu mô não. Thời gian bị “kẹt xe” càng lâu thì tế bào thần kinh tại các vùng não không được cung cấp oxy và dưỡng chất sẽ càng trở nên suy yếu hoặc chết đi, dẫn đến những hậu quả khó lường đối với chức năng mà vùng não đó chi phối.

Các triệu chứng tai biến mạch máu não xuất hiện đột ngột bao gồm: liệt đối bên, thị lực giảm, nói khó, liệt tứ chi, hội chứng khóa trong… Bệnh để lại hậu quả nặng nề, đặc biệt là nguy cơ gây tử vong rất cao.

Thống kê cho thấy, tai biến mạch máu não là bệnh gây tử vong cao thứ 2 của con người. Cứ 10 người bị tai biến mạch máu não thì có 5 người tử vong trong vòng 1 năm.

- Đau nửa đầu:Trong bệnh cảnh đau nửa đầu, gốc tự do và các hóa chất trung gian sinh ra trong quá trình chuyển hóa ở não làm gia tăng hoạt động bạch cầu, khởi phát quá trình viêm và sản sinh chất gây giãn mạch nitric oxide và histamine. Tình trạng này xảy ra quá mức làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu. Những cơ chế rối loạn phức tạp của hệ mạch máu và hệ thần kinh dẫn đến rối loạn vận mạch, khiến mạch máu não giãn nở, biến đổi bất thường và gây nên cơn đau nửa đầu.

Nghiên cứu cho thấy, ở những bệnh nhân đau nửa đầu, các chất chống gốc tự do giảm đi rõ rệt, trong khi phản ứng oxy hóa trong máu tăng cao. Điều này càng làm sản sinh ra vô số gốc tự do gây hại khiến cơn đau đầu ngày thêm tồi tệ.

Đau nửa đầu là chứng thường gặp trong các bệnh đau đầu và thống kê cho thấy có đến 11% dân số bị cơn đau nửa đầu hành hạ. Bệnh có đặc điểm đau nửa bên đầu thành từng cơn, dễ tái phát có chu kỳ kèm theo các triệu chứng như: đau đầu tăng dần, giật theo mạch đập, kèm theo buồn nôn và nôn, sợ tiếng ồn và ánh sáng.

Nếu không được điều trị, cơn đau có thể kéo dài từ 2 - 4 giờ, thậm chí có những trường hợp đến vài ba ngày. Những người bị đau nửa đầu lâu ngày phải đối mặt với những nguy hại khác cho sức khoẻ, như trầm cảm, đột quỵ, suy thoái võng mạc, mất thị lực và mù vĩnh viễn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, bệnh đau nửa đầu được xếp trong số 20 nguyên nhân hàng đầu gây thương tật và ngày càng là vấn nạn lớn toàn cầu.